Spór o Morskie Oko

Zamoyski wpada jak śliwka w kompot. Gdy w 1889 r. kupuje Tatry, ma świadomość, że czeka go niezła przeprawa. Ale to? To jest prawdziwy cyrk!

Od XVI w. ciągnie się chryja o Morskie Oko. O co chodzi? O to, gdzie przebiega granica Polski.

Węgry i Galicja mają w tej kwestii zdecydowanie odmienne zdania i każdy chce kawał tatrzańskich gruntów wydrzeć tylko dla siebie.

Małopolski prawnik Fryderyk Zoll ma już tego powyżej uszu. Na łamach monografii „Spór Galicyi i Węgier o Morskie Oko” (1884) twardo udowadnia, że racja stoi po stronie Galicji. Morskie Oko, Rysy i Dolina Rybiego Potoku historycznie należą do Polski. Koniec i kropka.

Ale chociaż huczą kolejni eksperci i prasowi publicyści – nie dzieje się nic. Aż w 1902 r. poruszeni do żywego adwersarze stają na sądowej arenie konfliktu o miedzę. Z ramienia Węgrów przybywa książę Christian Hohenlohe. Interesy Galicji reprezentuje polski historyk Oswald Balzer, którego dzielnie wspierają prawnik Aleksander Mniszek-Tchorznicki z Sanoka oraz szczególnie zainteresowany finałem sprawy właściciel dóbr zakopiańskich – hrabia Władysław Zamoyski.

Rozprawy toczą się latami, swary narastają, emocje sięgają zenitu. Zamoyski przepatruje Bibliotekę Kórnicką, paryską Bibliotekę Polską, lokalne archiwa, rodowe sekretarzyki. Podkłada sędziemu pod nos mapy, dokumenty, korespondencję, akta i fachowe analizy. Wreszcie 13 września 1909 r. przytłoczony wagą dowodów sąd kasacyjny w Wiedniu wydaje wyrok pomyślny dla Galicji i Polaków.

Gdyby nie determinacja Balzera, Mniszka i Zamoyskiego, stracilibyśmy szmat gruntów, Morskie Oko i Rysy, a najwyższą górą Polski byłaby Świnica…